تبریز امروز:
سوفیا کیشکوفسکی
۲۴ فوریه ۲۰۲۶
.jpg)
کارگران در ۴ مارس ۲۰۲۲، در چارچوب اقدامات ایمنی، اثر «بشارت به مریم مقدس» از ایکونوستاس بوگورودچانی را در موزه ملی آندری شپتیتسکی در لویو جابهجا میکنند.
برنات آرمَنگه، © ۲۰۲۲ آسوشیتدپرس
دولت اوکراین قطعنامهای تازه تصویب کرده است که روند تخلیه بیش از سه میلیون قلم دارایی فرهنگی از مناطق خط مقدم را ساده میکند. این اقدام چند روز پیش از چهارمین سالگرد تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین انجام شد، در حالی که نهادهای فرهنگی همچنان هر روز با سرقت و آسیب به اشیای موزهای دستوپنجه نرم میکنند.
وزارت فرهنگ اوکراین در بیانیهای در ۱۸ فوریه اعلام کرد: «این قطعنامه مدلی پیشبینیپذیرتر، نظاممندتر و امنتر برای حفاظت از اشیای موزهای در دوران جنگ ایجاد میکند و قواعد روشن، مسئولیتپذیری دولت و انعطافپذیری در شرایط بحرانی را در هم میآمیزد.»
فعالان فرهنگی از زمان الحاق غیرقانونی کریمه و گنجینههای موزهای و باستانشناسی آن توسط روسیه در مارس ۲۰۱۴، خواستار تدوین طرحی جامع برای حفاظت از میراث فرهنگی اوکراین بودهاند. روسیه از آن زمان کریمه را به محلی برای نگهداری آثار موزهای مصادرهشده از خرسون—شهری در جنوب اوکراین که پس از تهاجم ۲۰۲۲ به مدت هشت ماه اشغال شد—تبدیل کرده است. بخش قابل توجهی از منطقه خرسون همچنان بهطور غیرقانونی در اشغال روسیه است.
تتیانا برژنا، وزیر فرهنگ اوکراین، در پستی در فیسبوک در ۱۸ فوریه نوشت: «شعاع ۵۰ کیلومتری از خط مقدم اکنون بهعنوان منطقه مشخص برای تخلیه اجباری اقلام موزهای تعیین شده است.» او همچنین به کاستیهای بوروکراتیک پیشین اشاره کرد که جابهجایی اشیای فرهنگی را فلج کرده و موجب انباشت و توقف روند انتقال شده بود. بر اساس مقررات جدید، آثار باید دستکم به فاصله ۷۵ کیلومتری از خط مقدم منتقل شوند و رویههایی روشن و انعطافپذیر برای این کار در نظر گرفته شده است.
برژنا افزود: «رئیس هر مؤسسه در صورت بروز تهدید حق دارد بدون انتظار برای تأیید رسمی، بهطور مستقل اقدام کند. ما نظام سهمرحلهای تخلیه را بر اساس ارزش داراییها معرفی میکنیم.»
اولها ساهایداک، رئیس «ائتلاف کنشگران فرهنگی»—که بهطور مستمر برای اصلاح مقررات با وزارتخانه لابی کرده و در تدوین این قطعنامه مشارکت داشته است—در گفتوگو با The Art Newspaper درباره خساراتی که زمینهساز این اقدام شدهاند توضیح میدهد.
او در ایمیلی مینویسد: «دستکم ۹۰ موزه و حدود ۱.۷ میلیون اثر در سرزمینهای اشغالی باقی ماندهاند که روسیه بهتدریج و بهصورت نظاممند آنها را در فهرست صندوق موزهای خود ثبت میکند و عملاً بهطور مجرمانه اموال، تاریخ و فرهنگ ما را تصاحب میکند.»
ساهایداک میگوید روند تخلیه در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ تقریباً متوقف شده بود و سرعت فعلی—با تخلیه ۱۷۰ هزار اثر در سال ۲۰۲۵—«برای ایمنسازی بیش از ۳.۵ میلیون شیء موجود در مجموعههای موزهای مناطق خط مقدم کافی نخواهد بود.»
بر اساس اعلام برژنا، از زمان آغاز تهاجم تمامعیار تاکنون ۶۷۰ هزار اثر تخلیه شدهاند.
ساهایداک میگوید جنگ دولت را ناگزیر کرده است که «در همه حوزههای زندگی» همزمان با چالشها روبهرو شود و به همین دلیل «مسئله تخلیه بهموقع در اولویت قرار نگرفت.» در نتیجه، «اولویتهای تخلیهای که در دوران شوروی تدوین شده بود اجرا شد (که نجات اشیای ساختهشده از فلزات گرانبها را در اولویت قرار میداد).»
اولکساندرا کووالچوک، معاون موزه ملی هنرهای زیبای اودسا، از بنیانگذاران سازمان مردمنهاد «موزه برای تغییر» در اودسا و عضو هیئتمدیره «صندوق میراث فرهنگی اوکراین» که بهتازگی تأسیس شده است، از بازیگران اصلی در تدوین این قطعنامه بود. سازمان او به ۱۹ موزه کمک کرده است تا آثار خود را به مناطق نسبتاً امن در غرب اوکراین منتقل کنند و همچنین محاسبات لجستیکی و مالی جابهجایی آثار را انجام داده است.
کووالچوک در گفتوگویی در ماه دسامبر از طریق زوم به The Art Newspaper گفت: «بر اساس تجربه ما، آمادهسازی حدود ۲۰۰ مترمربع فضای نگهداری برای مجموعههای تخلیهشده میتواند حدود ۴۰ هزار دلار هزینه داشته باشد.» به گفته او، در چنین فضایی میتوان حدود ۱۰ تا ۲۰ هزار شیء را نگهداری کرد. نمایشگاههای آثار موزهای اوکراین در خارج از کشور نیز به ابزاری برای حفاظت از دستکم بخشی از مجموعهها تبدیل شدهاند.
به گفته ساهایداک، «صندوق میراث فرهنگی اوکراین» که تا پایان جنگ در بروکسل مستقر خواهد بود، قرار است بهعنوان سازوکار بینالمللی برای «کمک به موزهها در تخلیه و حفظ مجموعهها، تجهیز مخازن موزهای، حفاظت و تثبیت بناهای تاریخی آسیبدیده در جنگ، و دیجیتالسازی میراث فرهنگی» عمل کند.
ساهایداک تأکید کرد که قطعنامه تخلیه، با وجود آنکه گامی نخست و مهم است، «تنها نحوه رسیدگی به مجموعههای موزهای دولتی را تنظیم میکند.»
او افزود: «مجموعههای خصوصی و مجموعههای مدارس، دانشگاهها و شرکتها همچنان فاقد مقررات مشخص هستند. قانون جامعی لازم است که هم تخلیه و هم حفظ مجموعههای منتقلشده، همچنین دیجیتالسازی، مرمت و پژوهش درباره آثار جابهجا شده و غیره را تنظیم کند.»
او در پایان گفت: «اما مهمتر از همه، ما به سلاح و حمایت نظامی نیاز داریم تا از مردم و شهرها محافظت کنیم و هرچه سریعتر به جنایات بیرحمانه روسیه در قلمرو حاکمیتیمان پایان دهیم.»
