تبریز امروز:
(عکس: دهها میلیارد دلار کالا بدون ثبت در آمار رسمی قرقیزستان و قزاقستان از مرز چین عبور میکند)
بررسی دادههای گردآوریشده توسط سازمانهای دولتی چین، قزاقستان و قرقیزستان، اختلاف فاحشی را در حجم تجارت نشان میدهد که سوالاتی را در مورد قاچاق گسترده و دور زدن تحریمها مطرح میکند. این دادهها نشان میدهد که تجارت به طور کلی از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین رشد انفجاری داشته است. در سال ۲۰۲۵، چین اعلام کرد که به قزاقستان ۴۸.۷ میلیارد دلار و به قرقیزستان ۲۷.۲ میلیارد دلار کالا و خدمات عرضه کرده است، در حالی که قزاقستان دریافت کالا از چین را تنها ۳۴.۱ میلیارد دلار و قرقیزستان ۵ میلیارد دلار گزارش کرده است. این شکافها نشان میدهد که دهها میلیارد دلار کالا بدون ثبت در آمار رسمی قرقیزستان و قزاقستان از مرز چین عبور میکند. جهش عمدهای در تجارت ثبتنشده پس از شروع جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ رخ داد. از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۱، اختلاف سالانه میان آمار تجاری چین و قرقیزستان به طور متوسط حدود ۴ میلیارد دلار بود، اما در سال ۲۰۲۲ این اختلاف به ۱۱.۴ میلیارد دلار جهش کرد. سال بعد این شکاف به ۱۴.۴ میلیارد دلار افزایش یافت، در سال ۲۰۲۴ به ۱۷.۱ میلیارد دلار رسید و در سال گذشته به ۲۲.۲ میلیارد دلار بالغ شد. به پیروی از الگویی مشابه، اختلاف میان آمار چین و قزاقستان از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ در حدود ۷ میلیارد دلار در نوسان بود و حتی روند نزولی اندکی را نشان میداد. اما این شکاف در سال ۲۰۲۳ به ۱۱ میلیارد دلار، در سال بعد به ۱۳.۷ میلیارد دلار و در سال گذشته به ۱۴.۶ میلیارد دلار رسید. ناظران بر این باورند که بخش عمدهای از افزایش تجارت ثبتنشده به دور زدن تحریمها مرتبط است و قزاقستان و قرقیزستان به عنوان مسیرهای عبور کالاهای چینی عمل میکنند که مقصد نهایی آنها روسیه است و برای ادامه تلاشهای جنگی کرملین در اوکراین به کار میرود. نقش قرقیزستان توجه ویژه ایالات متحده و اتحادیه اروپا را به خود جلب کرده است. اتحادیه اروپا در حال حاضر اعمال تحریمهای ثانویه علیه بیشکک را بررسی میکند و ایالات متحده پیشتر برخی نهادها و بانکهای قرقیزستان را تحریم کرده است. مقامات قرقیز هرگونه تلاش سیستماتیک برای دور زدن تحریمهای غربی را رد میکنند.
آسیای مرکزی
چین همچنان بزرگترین طلبکار قرقیزستان و تاجیکستان است، اما بدهیهای آنها به پکن رو به کاهش است. به گزارش وزارت دارایی قرقیزستان، بانک صادرات و واردات چین در پایان سال ۲۰۲۵، ۲۸ درصد از بدهی خارجی دولتی قرقیزستان معادل ۱.۵ میلیارد دلار را در اختیار داشت که نسبت به ۱.۶۵ میلیارد دلار در سال قبل از آن کاهش نشان میدهد. تاجیکستان تا فوریه ۲۰۲6 حدود ۷۵۰ میلیون دلار به همین بانک چینی بدهکار بوده است که نسبت به مدت مشابه در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۰ میلیون دلار کاهش یافته است. فیضالدین قهرزاده، وزیر دارایی تاجیکستان، به خبرنگاران گفت با این حال، چین همچنان حدود ۲۴ درصد از بدهی خارجی دولتی تاجیکستان را تشکیل میدهد.
قزاقستان
ایالات متحده چین را به انجام یک آزمایش هستهای غیرقانونی متهم کرده است که این اتهام بر اساس دادههای ثبتشده در قزاقستان در ژوئن ۲۰۲۰ مطرح شده است. یک ایستگاه لرزهنگاری دوردست در قزاقستان یک «انفجار» به بزرگی ۲.۷۵ ریشتر را در فاصله ۴۵۰ مایلی (۷۲۰ کیلومتری) در سایت آزمایشی لُپنور در غرب چین اندازهگیری کرد. مقامات آمریکایی معتقدند که این دادهها با یک آزمایش هستهای همخوانی دارد، اما ناظران بینالمللی ادعاهای آمریکا را تأیید نکردهاند.
به گزارش Bestnewz.kz به نقل از آزات سلطاناف، معاون وزیر کشاورزی قزاقستان، این کشور قصد دارد حدود ۵۰ هزار تن سیبزمینی از چین وارد کند و بدین ترتیب از واردات از پاکستان و مصر فاصله میگیرد. سلطاناف به این رسانه گفت: «پیشتر واردات از پاکستان و مصر صورت میگرفت، اما به دلیل وضعیت ژئوپلیتیکی، اکنون محمولههای سیبزمینی از چین برنامهریزی شده است.» وی اشاره کرد که انتظار میرود این واردات چینی به جبران کمبود فصلی در طول زمستان و اوایل بهار کمک کند، زمانی که قزاقستان به طور سنتی با کمبود سبزیجات از جمله سیبزمینی مواجه است.
سنای قزاقستان توافقنامهای با چین را تصویب کرده است که مربوط به ساخت دو نیروگاه بادی و یک نیروگاه خورشیدی با ظرفیت تولید سالانه مجموعاً ۵.۷ میلیارد کیلووات ساعت میشود. به گزارش Kapital.kz، پیشبینی میشود هزینه ساخت این نیروگاهها بیش از ۲ میلیارد دلار باشد و در سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ به بهرهبرداری برسند.
راهاندازی یک پروژه بزرگ کشت پنبه توسط شرکت چینی «سینکیانگ لیهوا» به قزاقستان کمک کرد تا بزرگترین برداشت پنبه خود را در بیش از دو دهه اخیر ثبت کند. بر اساس گزارش دیتا هاب، محصول برداشتشده در سال ۲۰۲۵ به ۴۶۵,۹۰۰ تن رسید که افزایشی ۵۵ درصدی نسبت به مجموع سال قبل را نشان میدهد.
به گزارش Kapital.kz، فعالان صنعت گوشت قزاقستان به دنبال ورود به بازار گوشت گاو ممتاز چین هستند. آنها با اتحاد و راهاندازی برنامهای جدید برای تضمین انطباق محصولات قزاقستان با استانداردهای بهداشتی و ایمنی چین و بینالمللی، این هدف را دنبال میکنند.
تبادلات فرهنگی بین چین و آسیای مرکزی به عرصه کمدی نیز کشیده شده است. قرار است نورلان سابوروف، کمدین استندآپ اهل قزاقستان، در شانگهای و گوانگژو اجرا داشته باشد. به امید مقامات چین و قزاقستان، تور او از ابتکارات فرهنگی مشابهی پیروی میکند که به تحکیم روابط دوجانبه کمک خواهد کرد.
قرقیزستان
قرقیزستان و بانک سرمایهگذاری زیرساخت آسیایی (AIIB) توافقنامهای را با هدف «توسعه بازار مالی پایدار برای کسبوکارهای کوچک و متوسط در قرقیزستان» امضا کردهاند. صادیر جاپاروف، رئیسجمهور قرقیزستان، و عادلبیگ قاسمعلیاف، نخستوزیر، همچنین از AIIB برای پروژه نیروگاه برقآبی کمباراتا-۱ و راهآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان درخواست کمک کردند، اما بانک تاکنون از متعهد کردن منابع مالی برای این پروژهها خودداری کرده است.
تاجیکستان
به گزارش آسیا پلاس، حبیبالله وحدتزاده، دادستان کل تاجیکستان، حملات نوامبر گذشته به شهروندان چینی در منطقه مرزی افغانستان و تاجیکستان را کار باندهای تبهکاری توصیف کرده است که به دنبال تضعیف روابط تاجیکستان با دولت چین بودند. در این حملات پنج تبعه چینی کشته شدند که باعث شد چین اجرای پروژههای توسعه زیرساختی در مجاورت مرز تاجیکستان و افغانستان را به حالت تعلیق درآورد. گزارشهای اولیه این حملات را به شبهنظامیان اسلامی فعال در شمال افغانستان و خارج از کنترل حکومت طالبان نسبت داده بودند.
ترکمنستان
به گزارش Itek.ru به نقل از دادههای منتشرشده در روزنامه رسمی دولت ترکمنستان به نام «نیترال ترکمنستان»، تولید گاز طبیعی در این کشور در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۱.۴ درصد کاهش یافته و به ۷۶.۵ میلیارد متر مکعب رسیده است. علیرغم اینکه ترکمنستان دارای ذخایر عظیم گاز طبیعی است و مقامات عشقآباد مرتباً از قصد خود برای افزایش تولید و صادرات از جمله به چین سخن میگویند، کاهش تولید در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که این کشور برای تحقق پتانسیل انرژی خود از نظر فناوری، تخصص و ظرفیت سیاستگذاری با کمبودهایی مواجه است.
ازبکستان
یک سرمایهگذاری مشترک چینی-ازبکی به نام UTK International Logistics Co.، اولین قطار حامل هشت کانتینر خود را از چین به مقصد تاجیکستان از طریق یک مسیر ترکیبی جدید اعزام کرد. به گزارش UzDaily، این محموله پیش از ورود پیشبینیشده در اوایل مارس به تاجیکستان، از خاک قرقیزستان و ازبکستان عبور خواهد کرد.
