یک پسر در فضای نماز مسجد توکیو کامئی (Tokyo Camii) در منطقه شیبویا نشسته است. | عکس از JOHAN BROOKSنویسنده مهمان: نادیلا
تاریخ انتشار: ۲۶ مارس ۲۰۲۳
وقتی از سندیکیا لوتفیتا بپرسید که رمضان در زادگاهش اندونزی را چگونه به یاد میآورد، سریع به صداها اشاره میکند: صدای شلوغی جمعیت که در سحر به سمت مسجد میروند، اذان از بلندگوهای محله، و هیاهوی فروشندگان خیابانی که در غروب غذا میفروشند تا مردم روزه خود را افطار کنند.
امسال ششمین رمضانی است که این دانشجوی دکترای ۲۸ ساله در ژاپن سپری میکند، اما اینجا بیشتر شبهای ماه مبارک را با غذاهای آماده از فروشگاه در آپارتمان آرام خود میگذراند. در میان چالشهای مهاجرت به کشور جدید، احساس انزوا در رمضان چیزی بود که سندیکیا اصلاً انتظارش را نداشت.
او میگوید: «در اندونزی واقعاً میتوانی جو رمضان را حس کنی. کل محله مذهبیتر و پرشورتر میشود. در ژاپن خیلی متفاوت است، انگار روز معمولی است.»رمضان امسال از ۲۳ مارس آغاز شد و تا ۲۰ آوریل ادامه خواهد داشت. در طول این ماه، مسلمانان روزهدار از خوردن و آشامیدن از طلوع تا غروب آفتاب خودداری میکنند.
این ماه با عید فطر به پایان میرسد؛ جشنی دو روزه همراه با خانواده گسترده، پر از غذا و شکرگزاری.در اندونزی، رمضان هم به اندازه عبادت، فرصتی برای پیوند اجتماعی است. افطارها بهانهای برای دورهمی و مهمانیهای مشترک میشوند؛ مساجد تقریباً همیشه برای نماز تراویح پر از جمعیت هستند.طبیعی است که در کشورهای غیرمسلمان، جشنها بسیار کوچکتر باشند و این میتواند باعث احساس تنهایی در میان جمعیت مسلمان شود.
علاوه بر این، سندیکیا به سختی توضیح دادن روزه به همکلاسیهای غیرمذهبی اشاره میکند.او میگوید: «باید به دوستانم توضیح میدادم که این بخشی از اعتقادات مذهبی من است — نه چیزی شکنجهآمیز، بلکه چیزی که به آن عادت کردهام.»
جهان بیوتاری خلیل، دانشجوی سال چهارم دانشگاه آسیا-اقیانوسیه ریتسومئیکان در شهر بپو، استان اوئیتا، توضیح دادن روزه به مدیر و همکارانش در شغل پارهوقت رستورانیاش آسانتر بود.
او میگوید: «مدیرم زمان استراحت اضافی در عصر به من داد تا بتوانم بین ساعات کاری افطار کنم.» این دختر ۲۱ ساله اضافه میکند که از حمایت همکارانش بسیار سپاسگزار بود. آنها حتی مراقب بودند که در زمان روزه بیش از حد کار نکند.
دو زن در حالی که گوشیهایشان را چک میکنند، در مسجد توکیو کامئی استراحت میکنند.
کارشناسان پیشنهاد میکنند وقتی در مناسبتهای مذهبی مانند رمضان احساس دلتنگی میکنید، با دیگران ارتباط برقرار کنید. | عکس از JOHAN BROOKS
بهرهبرداری حداکثری از عید فطردر حالی که عید فطر در اندونزی تعطیل رسمی است، در ژاپن فقط یک روز معمولی است. جهان بین کلاسها و کار پارهوقت، نماز عید و افطار را مدیریت میکند. مانند سندیکیا، او هم کمبود جو جشن در بپو را احساس کرد، بنابراین یاد گرفت که رمضان و عید فطر را با برگزاری مهمانیهای شام با دوستانش جشن بگیرد.
او میگوید: «معمولاً جشنهای کوچک در آپارتمان یکی از دوستان برگزار میکنیم. این یک پاتلاک (potluck) است، همه غذای خودشان را میآورند.»
جهان اضافه میکند که دوستان غیرمسلمانش هم شرکت میکنند و غذا میآورند تا جشن بگیرند.برای ارضای هوس غذاهای سنتی اندونزیایی، جهان و دوستانش رندانگ (خورش گوشت) و لونتونگ (کیک برنج پیچیده در برگ موز) درست میکنند.
سوپرمارکت عمدهفروشی محلی در بپو پاکتهای ادویه آماده میفروشد، اما جهان همچنان باید برای مواد کمیاب جایگزین پیدا کند.
او میگوید: «برای لونتونگ برگ موز نداشتیم، پس از پلاستیک غذایی به عنوان جایگزین استفاده کردیم.»
برای دریاندا، ۳۹ ساله، استادیار و پژوهشگر دانشگاه واسدا، ماه روزه فرصتی عالی برای کودکانش است تا با ریشههای اندونزیایی و مسلمان خود دوباره ارتباط برقرار کنند.
دریاندا در سال ۲۰۰۶ به ژاپن آمد و فقط برای کارهای پژوهشی به خانه برگشته است. فرزندانش (حالا ۱۰ و ۱۵ ساله) بیشتر با سبک زندگی، زبان و محیط ژاپنی آشنا هستند.
اما وقتی رمضان نزدیک میشود، همچنان برای روزه گرفتن و جشن گرفتن با والدینشان هیجانزدهاند. دریاندا معتقد است که تماشای کارتون مالزیایی «اوپین و ایپین» — که زندگی کودکان در روستای اسلامی را نشان میدهد — به علاقه کودکانش به رمضان و فرهنگ اسلامی کمک کرده است.
دریاندا در آخر هفتهها انواع سحری (وعده قبل از طلوع) و افطار آماده میکند: سبک اندونزیایی برای خودش و همسرش، و ترکیبی اندونزیایی-ژاپنی برای کودکان. در پایان ماه، خانواده در مسجد جامع یوکوهاما (Ja’me Masjid) یا توکیو کامئی در شیبویا نماز میخوانند.
با این حال، مسئولیتهای کاری دریاندا همیشه با تعهدات مذهبیاش سازگار نیست، بنابراین باید سازش کند. او میگوید: «مهلتها به روزه یا عید فطر اهمیت نمیدهند. این بخشی از فرهنگ (ژاپنی) نیست، پس این به ما بستگی دارد که سازگار شویم.»
ایجاد سیستم حمایتیتفاوت بین جشنهای پرشور رمضان در اندونزی و رویکرد خودساخته در ژاپن میتواند تکاندهنده باشد. سندیکیا در اولین رمضانش در ژاپن احساس انزوای شدیدی داشت. دیدن عکسهای غذا و دورهمیهای خانواده و دوستان در اندونزی او را دلتنگ میکرد.
او میگوید: «به نظر من مردم اندونزی بسیار گرم و مهربان هستند. کمبود این گرما بود که در سال اول روزهداری در ژاپن باعث شد بشکنم.»
روانشناس بالینی فلیسیا ناینگولان میگوید دلتنگی و احساس انزوا واکنش طبیعی به مهاجرت به خارج است. این بومی جاوه که در TELL (سرویسی برای سلامت روان جوامع خارجی) کار میکند، موارد زیادی از این دست را دیده است. توصیه او این است که انتظارات از جشن در ژاپن را بازنشانی کنید، محیط جدید را بپذیرید و با ایجاد روتینهای متفاوت سازگار شوید.
به دنبال اعضای دیاسپورا باشید، زیرا اغلب خانههای باز و افطارهای مشترک برگزار میکنند. چنین رویدادهایی فضای امنی برای اندونزیاییهای مهاجر فراهم میکند تا به زبان مادری صحبت کنند، با فرهنگ خود ارتباط برقرار کنند و اعمال مذهبی جمعی انجام دهند.
ناینگولان توصیه میکند ارتباط را حفظ کنید و در فعالیتها با همسالان — آنلاین یا آفلاین — شرکت کنید تا با تنهایی مقابله کنید. او میگوید: «اغلب دلتنگی باعث میشود از همه فاصله بگیریم. بهتر است ارتباط برقرار کنیم و در تماس بمانیم.
اگر احساس انزوا و دلتنگی ادامه یافت، کمک حرفهای بگیرید.»سندیکیا در اولین رمضانش در ژاپن تصمیم گرفت کمک حرفهای بگیرد تا غم خود را مدیریت کند. از آن زمان، راههای جدیدی برای مقابله با دلتنگی پیدا کرده، از جمله دوستی با دیگر اندونزیاییهای ساکن ژاپن.
او میگوید: «گاهی فقط شنیدن زبان اندونزیایی کافی است تا خوشحال شوم.»زمانی برای شکرگزاری، هر کجا که در ژاپن باشیدانجمن اسلامی هوکایدو جامعه بینالمللی فعالی است که حمایتهایی از مراسم ازدواج و کمک تدفین تا حمایت سلامت روان برای مسلمانان ساکن استان هوکایدو ارائه میدهد.
در طول ماه رمضان، این انجمن وعدههای سحری و افطار جمعی در مسجد ساپورو برگزار میکند. نمایندگان دیاسپوراهای مختلف — از اندونزی، عربستان، بنگلادش و غیره — نوبت میگیرند و غذا آماده میکنند. وعدهها برای مسلمانان بازدیدکننده رایگان است.
محمود عدیتیا ریفقی، ۳۴ ساله، دانشجوی دانشگاه هوکایدو در ساپورو که از همسر و فرزندانش دور است، میگوید: «در اندونزی رمضان فقط روزه نیست، چیزهای زیادی محیط را شاد میکند. اینجا اینطور نیست، پس این جوامع، به ویژه مسجد، به کاهش تنهایی کمک میکنند.»در سوی دیگر ژاپن، نادیرا آویسینا و دوستانش رمضان و عید فطر را با پاتلاک پیکنیکی در فضاهای سبز کنار رودخانه کامو در کیوتو جشن میگیرند. برای نماز، به خانه بینالمللی جامعه کیوتو میروند که سالن برای تعاملات فرهنگی فراهم میکند. نماز عید فطر معمولاً آنجا برگزار میشود، همراه با وعدهها و سخنرانیهای مذهبی به زبانهای ژاپنی و انگلیسی.
