ماه گرگ‌ – اولین ماه کامل در روز سوم سال ۲۰۲۶

اولین ماه کامل سال ۲۰۲۶ همچنین یک اَبَرماه است و در ساعت ۵:۰۳ بامداد به وقت شرقی، روز شنبه، ۳ ژانویه ۲۰۲۶ به اوج درخشندگی خود می‌رسد.

چرا ماه ژانویه را ماه گرگ‌ها می‌نامیم؟
و باور کنید یا نه، دلیلش گرسنگی گرگ‌ها نیست!
و چه چیزی آن را به یک اَبَرماه تبدیل می‌کند؟
در ادامه، ویژگی‌های خاص این ماهِ قمری و همچنین بخشی از فولکلور مرتبط با آن را خواهید یافت.

در زمان بدر، ماه در سمت مخالف زمین نسبت به خورشید قرار دارد، بنابراین نیمه‌ای از ماه که به سمت زمین است، کاملاً در پرتوهای خورشید روشن می‌شود.
در غروب آن روز، اولین ماه کامل سال را در حال طلوع از افق شرقی جستجو کنید.
تا نیمه‌شب، ماه گرگ‌ها به صورت درخشان و گرد در بالای سر می‌درخشد و تا طلوع خورشید، در افق غربی ناپدید می‌شود.

در دوران باستان، مرسوم بود که تغییر فصل‌ها را با پیگیری ماه‌های قمری دنبال کنند، نه سال خورشیدی که ۱۲ ماه تقویم مدرن ما بر اساس آن استوار است.
برای هزاره‌ها، مردم سراسر اروپا و همچنین قبایل بومی آمریکا، در واقع ماه‌ها را بر اساس ویژگی‌های مرتبط با فصل‌های نیمکره شمالی نامگذاری می‌کردند و هنوز هم امروز بسیاری از این نام‌های باستانی را به عنوان نام‌های ماه کامل به کار می‌بریم.
یک توضیح رایج این است که آمریکایی‌های دوره استعمار، بسیاری از نام‌های بومیان آمریکا را اقتباس کرده و در تقویم مدرن گنجاندند. با این حال، به نظر می‌رسد که ترکیبی از نام‌های ماه بومیان آمریکا، آنگلوساکسون و ژرمنی است که به تولد نام‌های رایج برای ماه کامل امروزی انجامیده است.

اولین ماه کامل سال «ماه گرگ‌» نامیده می‌شود، عنوانی که ریشه در سنت بومیان آمریکا دارد، اما برخی منابع آن را به آنگلوساکسون‌ها نیز نسبت می‌دهند. در فرهنگ آنگلوساکسون، ماه کامل ژانویه، «ماه پس از یول» نیز نامیده می‌شد که زمان جشن باستانی انقلاب زمستانی در حدود ۲۲ دسامبر است.
اصطلاح «ماه گرگ‌ها» به زوزه‌های مداوم گرگ‌ در اولین ماه‌های سال، در فصل جفت‌گیری و در سردترین دوره، همزمان با کاهش ذخایر غذایی اشاره دارد.
تصور می‌شود که ماه کامل ژانویه به این دلیل به نام ماه گرگ‌ها معروف شد که در این زمان بیشتر صدای زوزه گرگ‌ها شنیده می‌شد و به طور سنتی باور بر این بود که آن‌ها به دلیل گرسنگی در زمستان زوزه می‌کشند، هرچند امروز می‌دانیم که به دلایل دیگری زوزه می‌کشند: زوزه و سایر آواهای گرگ‌ها عموماً برای تعیین قلمرو، یافتن اعضای گله، تقویت پیوندهای اجتماعی و هماهنگی در شکار استفاده می‌شود.
صرف نظر از اینکه نام ماه گرگ‌ از کجا آمده باشد، گرگ‌ها هم در آمریکای شمالی و هم در اروپا برای ارتباط از فواصل دور زوزه می‌کشند. این راهی برای گفتن «من اینجا هستم» به بقیه گله یا «دور بمان» به مزاحمان است.
در فصل لانه‌گزینی در بهار و اوایل تابستان، گرگ‌ها فقط برای اعضای گله خود زوزه می‌کشند. با حرکت اواخر تابستان به سمت پاییز، گرگ‌ها بیشتر و بیشتر برای همسایگان و دشمنان زوزه می‌کشند و در حالی که یک زوزه متوسط از یک گرگ تنها ۳ تا ۷ ثانیه طول می‌کشد، یک هم‌آوایی توسط یک گله می‌تواند ۳۰ تا ۱۲۰ ثانیه و در طول فصل تولیدمثل در فوریه مدت زمان بیشتری ادامه یابد. بنابراین گرگ‌ها به‌طور خاص در اولین ماه‌های سال پرسر و صدا و «آواخوان» هستند، که احتمالاً دلیل این است که مردم ماه ژانویه را با گرگ‌های زوزه‌کش مرتبط دانسته‌اند.
علیرغم اینکه جامعه علمی هیچ نشانه‌ای ندارد که فاز ماه نقش خاصی در آواهای گرگ بازی می‌کند، گرگ‌ها حیوانات شب‌زی هستند، بنابراین به طور کلی در شب فعال‌ترند. و گرگ‌ها به سمت ماه زوزه می‌کشند: آن‌ها صورت خود را به سمت آسمان می‌گیرند تا آکوستیک بهتری داشته باشند، زیرا پرتاب زوزه به سمت بالا، صوت را دورتر حمل می‌کند.

نام مناسب دیگر برای این ماه کامل، «ماه میانی» است. این نام توسط مردم آسینی‌بوئین از دشت‌های بزرگ شمالی استفاده می‌شد و به این ایده اشاره دارد که این ماه تقریباً نشان‌دهنده میانه فصل سرما است.
سایر نام‌های سنتی برای ماه ژانویه بر سرمای شدید این فصل تأکید می‌کنند: ماه سرما (قبیله کری)، ماه ترکیدن یخ (قبیله کری)، ماه یخ‌بندان (قبیله آلگونکوین) و ماه شدید (قبیله داکوتا)، در حالی که ماه سخت (قبیله داکوتا) به دلیل پدیده تشکیل پوسته سخت بر روی برف‌های نشسته است.
ماه غاز کانادایی (قبیله تِلین‌گیت)، ماه بزرگ (قبیله کری)، ماه سلام‌کردن (قبیله آبنکی غربی) و ماه روح (قبیله اوجی‌بوه) نیز به عنوان نام‌های این ماه ثبت شده‌اند.

خوب... اما دقیقاً اَبَرماه چیست؟
به طور کلی، اَبَرماه یک ماه کامل است که بزرگ‌تر از یک ماه کامل معمولی به نظر می‌رسد زیرا به زمین نزدیک‌تر است.
با این حال، قضیه کمی بیش از این‌هاست!
در واقع، چند تعریف برای «اَبَرماه» وجود دارد.
به عنوان یک تعریف گسترده، اَبَرماه ماه نو یا ماه کاملی است که زمانی رخ می‌دهد که ماه نزدیک به حضیض (پری‌جی) باشد، نقطه‌ای در مدار ماه که نزدیک‌ترین فاصله را به زمین دارد.
بر اساس این تعریف، می‌توان چندین اَبَرماه در یک سال داشت.
اصطلاح «اَبَرماه» توسط یک منجم/طالع‌بین به نام ریچارد نوله در سال ۱۹۷۹ ابداع شد، که مشخص کرد ماه باید در فاصله ۹۰٪ از حضیض (نزدیک‌ترین نقطه) باشد.
از سوی دیگر، به عنوان یک تعریف دقیق، اَبَرماه، نزدیک‌ترین ماه نو و ماه کامل سال است. بر اساس این تعریف، فقط می‌تواند دو اَبَرماه در هر سال وجود داشته باشد: یک اَبَرماه کامل و یک اَبَرماه نو.

و چرا اَبَرماه‌ها رخ می‌دهند؟
همه این به این واقعیت برمی‌گردد که مدار ماه به دور زمین یک دایره کامل نیست، بلکه شکلی بیضی‌گون دارد.
به همین دلیل، فاصله ماه از زمین در حین گردش به دور سیاره ما تغییر می‌کند. علاوه بر این، زمین دقیقاً در مرکز این مدار بیضی‌شکل قرار ندارد، بنابراین نقاطی در مدار ماه وجود دارد که نزدیک‌ترین و دورترین فاصله را از زمین دارد. این نقاط به ترتیب حضیض (نقطه‌ای در مدار ماه که نزدیک‌ترین فاصله را به زمین دارد) و اوج (نقطه‌ای در مدار ماه که دورترین فاصله را از زمین دارد) نامیده می‌شوند.
ماه در حدود ۲۹.۵۳ روز یک مدار کامل به دور زمین می‌پیماید، یعنی حدوداً ماهی یک بار به نقاط حضیض و اوج خود می‌رسد. وقتی این اتفاق همزمان با ماه کامل می‌شود، به آن «حضیض-سیزی‌جی» یا رایج‌تر، اَبَرماه می‌گویند!
«سیزی‌جی» اصطلاح نجومی برای زمانی است که سه یا چند جرم آسمانی (مانند خورشید، ماه و زمین) در یک خط قرار می‌گیرند. هنگامی که خورشید، زمین و ماه یک سیزی‌جی تشکیل می‌دهند، بسته به اینکه ماه بین خورشید و زمین باشد یا زمین بین خورشید و ماه، ما ماه کامل یا ماه نو را تجربه می‌کنیم.
اگرچه در سال‌های اخیر همه‌جا در اخبار بوده، اما «اَبَرماه» یک اصطلاح نجومی رسمی نیست. در واقع، تا قبل از اینکه ریچارد نوله، منجم/طالع‌بین، آن را در سال ۱۹۷۹ ابداع کند، چنین اصطلاحی وجود نداشت.
او در آن زمان، اَبَرماه را این‌گونه تعریف کرد: «یک ماه نو یا ماه کامل که زمانی رخ می‌دهد که ماه در حضیض (نزدیک‌ترین نقطه) یا نزدیک به آن (در فاصله ۹۰٪ از نزدیک‌ترین نقطه) در یک مدار مشخص، به زمین باشد.»

به نظر خوب می‌رسد اما... آیا اَبَرماه واقعاً بزرگ‌تر به نظر می‌رسد؟
با توجه به اینکه یک اَبَرماه کامل نسبت به یک ماه کامل معمولی به زمین نزدیک‌تر است، واقعاً بزرگ‌تر به نظر می‌رسد، حدود ۷٪ بزرگ‌تر.
این بدان معناست که تفاوت بین یک ماه کامل در حضیض و یک ماه کامل در اوج می‌تواند تا ۱۴٪ باشد که قابل توجه است.
اما این واقعیت مهم را در نظر بگیرید: مگر اینکه به طریقی بتوانید یک ماه کامل معمولی و یک اَبَرماه را در آسمان کنار هم مقایسه کنید، درک تفاوت ۷٪ در اندازه ماه تقریباً غیرممکن است!
حتی اگر به نوعی بتوانید بزرگ‌ترین ماه ممکن سال (ماه کامل حضیضی) را در آسمان کنار کوچکترین آن (یک ماه کامل اوجی) قرار دهید، به سختی می‌توانید تفاوت را تشخیص دهید.
در هر صورت، اگر می‌خواهید تضمین کنید که ماهی با ظاهری بسیار بزرگ ببینید، آسان است... کافی است ماه را وقتی در حال طلوع یا غروب است تماشا کنید!
یک ماه نزدیک به افق همیشه عظیم به نظر می‌رسد، به لطف پدیده‌ای شناخته شده به نام خطای دید ماه (Moon illusion) که ذهن ما را وادار می‌کند اندازه اشیاء نزدیک به خط افق را بزرگ‌تر از واقع تخمین بزند.