رخدادهای ذوب بی‌سابقه، کاهش یخ‌های قطب شمال را شتاب می‌بخشد

 چشمانداز قطب شمال با سرعتی بی‌سابقه در حال تغییر است. علاوه بر افزایش دما، تغییرات اقلیمی موجب بروز دوره‌هایی از ذوب شدید می‌شود؛ رویدادهایی که طی آنها، یخی که پیش از این طی هفته‌ها یا ماه‌ها از بین می‌رفت، در عرض تنها چند روز آب می‌شود.

این وقایع روزافزون، پویایی معمول از دست رفتن یخ‌ها را بر هم زده‌اند. آنها وضعیت برف و یخ را که آسیب‌پذیرترین عناصر سامانه اقلیمی قطبی هستند، به‌گونه‌ای بنیادین دگرگون ساخته‌اند.

برف‌های انباشته شده در زمستان دیگر جبران‌کننده تلفات تابستان نیست. این تراز سالانه دهه‌هاست که منفی بوده، اما رخدادهای شدید که ممکن است روزها یا هفته‌ها به درازا بکشند، نرخ ذوبی بسیار بالاتر از حالت عادی پدید می‌آورند. اینها امواج گرمایی‌ای هستند که نه با دمای هوا، بلکه با نرخ بالای ذوبی تعریف می‌شوند که برف و یخ را به ناپدیدشدن وامی‌دارد.

قطب شمال در حال آب شدن است
آنچه روزگاری استثنایی می‌نمود، اکنون با تناوبی فزاینده رخ می‌دهد. این الگو در سراسر قطب شمال دیده می‌شود، اما تفاوت‌های منطقه‌ای چشمگیری وجود دارد. بالاترین نرخ‌های ذوب شدید در شمال باختری و شمال گرینلند و نیز در جزایر اِلِسمِر و دوون در قطب شمال کانادا ثبت شده است. در مقابل، خاور قطب شمال — که ایسلند و مجمع‌الجزایر نُوایا زِملیای روسیه را در بر می‌گیرد — افزایش کم‌دسترتری را نشان می‌دهد.

گرینلند سهمگین‌ترین آسیب را متحمل شده است. این سرزمین میزبان بزرگ‌ترین ذخیره یخ نیمکره شمالی است — ذخیره‌ای که آب کافی برای بالا بردن سطح دریا به اندازه بیش از هفت متر را در خود نگاه داشته است — و جایگاه جغرافیایی‌اش، آن را به‌گونه‌ای ویژه در برابر الگوهای جویِ آغازگر ذوب شدید، آسیب‌پذیر کرده است.

تابستان‌های اخیر در گرینلند شاهد برخی از شدیدترین رخدادهای ثبت‌شده بوده‌اند: در ژوئیه ۲۰۱۲، اوت ۲۰۱۹ و اوت ۲۰۲۱، بیش از ۹۰ درصد سطح آن به‌گونه‌ای همزمان در حال ذوب بود و در برخی موارد، حتی از سابقه دیرینه‌اقلیمی (پالئوکلیماتیک) نیز فراتر رفت.

چرا این رخدادهای شدید روی می‌دهند؟
این دوره‌ها زمانی آغاز می‌شوند که گرمایش کلی در قطب شمال با الگوهای جوی که توان تشدید ذوب را دارند، هم‌دست می‌شود. افزایش تدریجی دما صحنه را می‌آراید، اما این الگوهای آب‌وهوایی ویژه، مانند پرفشارهای مسدودکننده پایدار، هستند که یک تابستان گرم را به یک رویداد شدید بدل می‌کنند.

پرفشارهای مسدودکننده زمانی روی می‌دهند که یک منطقه پرفشار برای چندین روز پایدار می‌ماند و سامانه‌های آب‌وهوایی همگانی را منحرف می‌سازد. این پایداری جوی و آسمان صاف، به هوای گرم از جنوب اجازه می‌دهد دمای سطح را به‌سرعت بالا ببرد.

در برخی موارد، ورود توده‌های هوای نمناک، ابرهای گرمی پدید می‌آورد که گرما را به سوی یخ می‌تابانند و ذوب را بیش از پیش شتاب می‌بخشند. این پدیده‌های مسدودکننده بیش‌تر و پایدارتر شده‌اند و از این رو، احتمال بازگشت این سامانه‌های آب‌وهوایی افزایش یافته است.

هر رویداد همچنین نشانی فیزیکی بر زمین بر جای می‌نهد؛ چرا که ذوب، برف‌های تازه را زدوده و یخ تیره‌تر و کم‌بازتاب‌تری را آشکار می‌سازد. این کاهش در بازتاب نور خورشید — که آلبدو نامیده می‌شود — جذب انرژی خورشیدی را تشدید کرده و باعث می‌شود ذوب پسین بر روی سطحی آسیب‌پذیرتر اثر گذارد. این، چرخه بازخوردی را پدید می‌آورد که از دست رفتن جرم را شتاب می‌بخشد و به گرمایش سریعی دامن می‌زند که اکنون از ویژگی‌های قطب شمال است.

افزون بر این، از حدود دهه ۱۹۹۰، ذوب تابستانی تشدید یافته و به مناطق پُربالا نیز راه گشوده است — مناطقی که در گذشته حتی در تابستان نیز همواره زیر نقطه انجماد می‌ماندند. امروزه، ایزوترم صفر درجه (خط نشان‌دهنده ارتفاعی که دما در آن به ۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد) پیوسته بالاتر می‌رود، منطقه ذوب را ژرف‌تر به درون یخچال‌های طبیعی می‌راند و از گستره مناطقی می‌کاهد که پیش از این چونان مخازن انباشت عمل می‌کردند.

پیامدهای ذوب شدید
ذوب شدید، اثرهایی بی‌درنگ بر یخچال‌های طبیعی دارد، اما پیامدهای آن فراتر از مناطق قطبی می‌رود. در سطح بومی، ساختار برف را دگرگون می‌کند، رویه یخ را سست می‌سازد و روان‌آبی پدید می‌آورد که می‌تواند حجم انبوهی از آب را در زمانی بسی کوتاه به جنبش درآورد. این آب روی‌سطحی، ذوب را شتاب بخشیده و سرانجام چونان جریان‌هایی متمرکز از آب شیرین به اقیانوس سرازیر می‌شود.

در مقیاس جهانی نیز تأثیر آن چشمگیر است. قطب شمال چونان تنظیم‌گرِ کلیدی اقلیم عمل می‌کند، زیرا سطح سپید آن بخش بزرگی از تابش خورشیدی را بازمی‌تاباند. هنگامی که یخ قطب شمال ناپدید می‌شود، این توان کاهش یافته و منطقه گرمای بیشتری را جذب می‌کند و گرمایش را تشدید می‌نماید. رویدادهای شدید با تاریک‌تر ساختن سطح و شتاب بخشیدن به از دست رفتن یخ، این اثر را تشدید می‌کنند.

علاوه بر این، ورود آب شیرین به اقیانوس اطلس شمالی، مستقیماً به بالا آمدن سطح دریا می‌انجامد، شوری اقیانوس را دگرگون می‌سازد و شاید بر گردش واچرخندی اطلس شمالی (AMOC) — که جریانی دریایی بنیادین برای پایداری اقلیمی در اروپا و دیگر مناطق به شمار می‌آید — اثر بگذارد.

ذوب شدید تنها یک پدیده قطبی نیست — بر سراسر سیاره اثر می‌گذارد و سرنوشت قطب شمال را با موازنه محیط‌زیستی جهان در هم می‌تند.

منبع: https://theconversation.com/extreme-melting-episodes-are-accelerating-ice-loss-in-the-arctic-272114